Κρίσιμο βήμα για την ιστορική μνήμη: Πώς η Ελλάδα θα διεκδικήσει τις φωτογραφίες της Καισαριανής

Η υπόθεση των φωτογραφιών που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών πριν από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο. Την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026, Έλληνες εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Πολιτισμού θα βρεθούν στη Γάνδη του Βελγίου για να συναντηθούν με τον Βέλγο συλλέκτη που κατέχει τις εικόνες, προκειμένου να αξιολογήσουν την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της κατοχής τους.

Νωρίτερα, την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου 2026, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων θα εξετάσει την πρόταση για τον «Χαρακτηρισμό ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή». Ο χαρακτηρισμός της συλλογής ως μνημείου αποτελεί βασικό βήμα για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος. Στη συνέχεια, οι εμπειρογνώμονες θα αξιολογήσουν επί τόπου στη Γάνδη την αυθεντικότητα, τη νομιμότητα της προέλευσης και τη σημασία της συλλογής, ώστε να καθοριστούν οι επόμενες νομικές ενέργειες για την απόκτηση των φωτογραφιών. Αν διαπιστωθεί ότι η συλλογή είναι γνήσια και η κατοχή της νόμιμη, το ΥΠΠΟ θα προχωρήσει άμεσα στις κατάλληλες διαδικασίες.

Η υπόθεση ήρθε στο φως όταν δώδεκα φωτογραφίες εμφανίστηκαν για πώληση στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών eBay. Οι φωτογραφίες ανήκαν σε συλλέκτη που ειδικεύεται σε αναμνηστικά του Γ' Ράιχ και τεκμήρια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Το ΥΠΠΟ, ενημερώθηκε άμεσα, διαπίστωσε ότι είναι πολύ πιθανόν οι φωτογραφίες να είναι αυθεντικές και ότι η διεκδίκησή τους εμπλέκει περίπλοκα νομικά ζητήματα.

Η αυθεντικότητα των φωτογραφιών συνδέεται με τα δίκτυα διακίνησης οπτικού υλικού που δημιουργήθηκαν στη μεταπολεμική Γερμανία από βετεράνους του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και με περιοδικά όπως η Wildente του Günther Heysing, που εξέδιδε η προπαγανδιστική μηχανή του Γκέμπελς. Η πίσω όψη των φωτογραφιών, όπως εμφανίστηκε στις καταχωρήσεις του eBay, ενισχύει τις πιθανότητες αυτές.

Σύμφωνα με τη φλαμανδική εφημερίδα Nieuwsblad, οι τιμές των φωτογραφιών κυμαίνονται από 5 έως 550 ευρώ, με περίπου 1.000 καταχωρήσεις μηνιαίως. Το δημοσίευμα υπό τον τίτλο «Οργή στην Ελλάδα για τον Βέλγο συλλέκτη» επισημαίνει τη σκληρότητα του περιεχομένου των φωτογραφιών και την αντίδραση της διεθνούς κοινότητας απέναντι στην εμπορευματοποίηση τεκμηρίων από εκτελέσεις αμάχων.

Η υπόθεση έχει προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ενώ η επόμενη εβδομάδα αναμένεται καθοριστική για τη διασφάλιση της ιστορικής μνήμης και την προστασία των τεκμηρίων που σχετίζονται με μια από τις πιο δραματικές στιγμές της Εθνικής Αντίστασης.

«Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχουν πνευματικά δικαιώματα στις φωτογραφίες»

Για τη σημαντική αυτή υπόθεση τοποθετήθηκε στο Action 24 η καθηγήτρια νομικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Ειρήνης Σταματούδη, η οποία τόνισε πως «δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχουν πνευματικά δικαιώματα στις φωτογραφίες των θυμάτων της Καισαριανής», επισημαίνοντας παράλληλα ότι παύουν να ισχύουν 70 χρόνια μετά το θάνατο κάθε φωτογράφου.  

Την ίδια ώρα, στην Ελλάδα οι απόγονοι των εκτελεσθέντων και το ΚΚΕ επιχειρούν να ταυτοποιήσουν από τις φωτογραφίες τους πατριώτες αγωνιστές που εκτελέστηκαν. 

Τασούλας: «Καθοριστική συμβολή στην ιστορική μνήμη»

Αναφορικά με το ζήτημα της αγοράς των ιστορικών φωτογραφιών από τις εκτελέσεις αγωνιστών από τους Γερμανούς στην Καισαριανή την περίοδο της Κατοχής, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας έκανε την Τρίτη (17/2) την ακόλουθη δήλωση: «Θεωρώ πολύ θετική και άξια συγχαρητηρίων την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού να προχωρήσει στην εξασφάλιση των φωτογραφιών, εφόσον επιβεβαιωθεί η γνησιότητά τους. Θα πρόκειται για μια καθοριστική συμβολή στην ιστορική μνήμη».